Con tàu sắt còn chưa khuất hẳn thì mây đã liếm lên tới bậc thềm thấp nhất của Cù Lao Sẻ.
Hồi sáng, lúc cù lao vừa vào giữa dòng, bậc thềm ấy còn cách mây cả một sải tay, giờ thì từng dải trắng đã trườn qua mép đá, như nước vỗ mạn một con thuyền chở quá nặng.
"Mẹ ơi, cù lao mình đang thấp xuống."
Mẹ đặt Seed vào nôi rồi đi thẳng tới cái chum giữa nhà. Mẹ nhấc tấm mẹt đậy miệng chum, nhìn vào trong, và Bell thấy vai mẹ cứng lại.
Mặt Sương đã tụt khỏi vạch than mẹ kẻ sát miệng chum hôm qua, qua vạch chín, vạch tám, vạch bảy, giờ chỉ còn cách vạch thứ sáu sơn đỏ chừng một ngón tay. Ông bảo trên vạch đỏ thì Cù Lao Sẻ tự nổi được, còn dưới vạch đỏ thì ông chưa bao giờ nói.
Mẹ quỳ xuống gạt đất quanh vai chum. Một đường nứt nhỏ như sợi tóc chạy dọc thân chum, mẹ vừa lau thì một giọt Sương trắng đục đã trồi ra, bốc lên như hơi thở mùa đông.
Mẹ ấn ngón tay cái lên vết nứt.
"Bell, lấy gói xôi đầy tháng trong chạn cho mẹ."
Bell chạy tới chạn. Xôi trong gói lá đã nguội cứng ở rìa, nhưng giữa vẫn còn dẻo. Mẹ nhón một nắm ở giữa, nhai kỹ, rồi miết vào vết nứt từ trên xuống, những hạt nếp dẹt ra dưới ngón tay mẹ. Mẹ đắp một mảnh vải sạch ra ngoài, bảo Bell giữ một thanh gỗ chèn chặt lên, rồi lại nhai thêm một miếng nữa. Chỗ xôi còn thừa, mẹ gói lại cẩn thận, cất cạnh chum.
"Mẹ vá được chum à?" Bell hỏi.
"Hồi con còn bé, mẹ vá cái bát bằng cách này."
Bell nhìn cái chum to gần bằng mình.
"Bát ấy to không mẹ?"
Mẹ không trả lời, chỉ ngân nho nhỏ trong cổ họng cái điệu ru mẹ vẫn hát cho Seed mỗi tối, vừa ngân vừa miết như đang dỗ một đứa bé. Một giọt Sương nữa đọng dưới mép vải, lớn dần, lớn dần. Bell nín thở nhìn nó.
Giọt ấy rơi đúng vào ngón chân cậu, lạnh buốt.
Giọt sau không tới.
"Miếng vá này không giữ được mãi đâu. Mình phải tìm thợ vá chum." Mẹ đứng dậy, nhìn quanh nhà. "Còn bây giờ thì bỏ bớt đồ nặng."
Hai mẹ con khiêng cái bếp đất ra trước. Bell còn định ôm theo cái kiềng ba chân, nhưng mẹ lắc đầu, thế là hai mẹ con đẩy luôn cả bếp lẫn kiềng qua mép đất, và chúng mất hút nhanh tới mức cậu không kịp nghe tiếng rơi.
"Trưa mình nấu ở đâu hả mẹ?"
"Trưa ăn khoai nguội."
"Thế tối thì sao?"
"Tối con hỏi lại."
Mẹ quay vào xếp bát. Bell ra sân, ôm từng khúc củi ném xuống mây. Lúc đầu cậu còn chọn khúc mục trước, khúc cong sau, nhưng tới khi những khúc thẳng đẹp nhất cũng phải đi thì cậu thôi lựa.
Một đảo đất bé xíu trôi ngang, trên đó chỉ có một cây sung và một con dê. Con dê đứng nhai, nhìn Bell ném củi. Bell giơ tay chào nó.
Nó quay mông lại.
Cạnh cọc cao có một hòn đá phủ rêu, to bằng cái thúng úp, nặng nhất sân. Ông chưa bao giờ cho ai đụng vào nó, chỉ bảo đó là hòn đá biết nghe. Nhưng giờ thứ gì nặng cũng phải đi. Bell ghé vai vào, đẩy một cái, hòn đá nhích được nửa gang về phía mép đất.
"Tôi vừa về từ chỗ trời bị vỡ."
Bell nhảy lùi ba bước, suýt ngã ngửa vào đống củi. Sân vắng tanh, còn hòn đá vẫn im lìm dưới lớp rêu như mọi ngày.
"Mẹ ơi! Hòn đá nói!"
Mẹ thò đầu ra cửa, tay còn cầm cái bát.
"À, nó nói rồi à. Ông bảo hòn ấy nghe hết, mỗi ngày nói đúng một câu, mà toàn nói lúc chẳng có ai ở gần. Cả nhà chỉ được nghe ông kể lại."
"Nó nói trời bị vỡ. Vỡ ở chỗ nào hả mẹ?"
"Con hỏi nó đi."
Bell hỏi, nhưng hòn đá đã hết câu của hôm nay. Trời thì từ bên này sang bên kia vẫn xanh trong. Cậu đẩy hòn đá về chỗ cũ, vì chẳng ai lại đi ném một hòn đá biết nói xuống mây.
Đống củi thấp dần, và dưới khúc củi cuối cùng có một cái mũi gỗ bị bẹp.
Bell kéo khúc củi ra. Dưới đó, nằm trên hai thanh kê, là một thân tàu gỗ dài hơn cái giường của ông một chút. Thành tàu bóng dầu, đúng cái thứ bóng dầu cậu đã thoáng thấy hồi sáng khi giật tấm bạt. Hai cánh vải gấp dọc hai bên thân, dưới đuôi có một cánh quạt nhỏ, còn cái mũi bẹp thì được vá bằng một miếng đồng tròn.
"Mẹ! Dưới củi có tàu!"
Mẹ ra tới cửa thì đứng lại, đặt cái rổ xuống.
"Tàu của ông."
"Ông có tàu thật ạ? Sao ông chưa bao giờ kể con?"
"Con có hỏi ông đâu."
Cậu từng hỏi sao nhà lúc nào cũng có dầu, ông bảo để lau đồ, hỏi sao củi xếp chặt thế, ông bảo sợ gió cuốn. Câu nào cũng đúng, thế mới tức.
Bell trèo vào chỗ ngồi. Đầu gối cậu còn cách bàn đạp một quãng, trước mặt có một cần lái và hai cái đồng hồ, một cái đã rụng mất kim. Cậu kéo thử cần lái, một bên cánh vải nhúc nhích rồi mắc lại, chỗ vải dưới cùng rách toạc, khâu chồng mấy lượt. Cánh quạt kêu cạch một tiếng rồi đứng im. Dưới ghế có cái hộp chia ô, đựng cờ lê, giẻ lau và mấy con ốc, trên cán cờ lê vẫn còn một vệt dầu ướt. Có lẽ mới chiều qua, lúc cậu đang xếp bát, ông vẫn ngồi ở đây.
Lót ghế cứng ở giữa nhưng mềm ở hai bên. Bell nhổm dậy, luồn tay xuống chỗ đường chỉ vừa bục, và kéo ra một cuốn sổ bọc vải dầu.
Trang đầu có tên ông, nét chữ xiêu xiêu giống hệt chữ trên mấy lọ hạt giống trong chạn. Những trang sau là một đường ngoằn ngoèo chạy dọc theo Sông Gió, qua từng hình đảo nhỏ, có mũi tên chỉ gió, có chỗ dính cả một vệt khoai khô mà Bell lấy móng tay cạy mãi không bong. Bên cạnh một hình có hai chóp nhọn, ông viết "Hai Ngọn Sấm", và ngay dưới đó là một dòng nhỏ hơn: "Sấm dứt thì mây thở. Đếm tới ba." Dưới chân hai chóp có mấy ô vuông trồng rau, ghi "Vườn Đảo Trôi", kèm một con sâu vẽ to hơn cả cây cải. Xa hơn nữa là Đảo Hát, bên cạnh chỉ vẽ một cuộn dây, rồi tới Đảo Chợ, rồi ở tận mép trang là một mũi tên chĩa thẳng về phía Thác Ngược.
Bell ngẩng lên. Cột mây vẫn sừng sững ở cuối sông.
"Ông đã tới tận đấy," cậu nói.
Mẹ ngồi xuống thành tàu, vuốt phẳng một góc giấy bị gập.
"Và ông đã về."
"Con giữ sổ này nhé mẹ." Bell ôm cuốn sổ vào ngực. "Con sẽ theo từng trạm của ông tới thác, rồi tìm đường lên đỉnh."
Mẹ nhìn hai bàn tay cậu đang ôm sổ.
"Trước hết mình cần một chỗ vá chum."
Bell dò ngón tay qua Hai Ngọn Sấm, dừng ở Đảo Hát.
"Mình tới đây trước. Rồi con vẫn lên đỉnh lấy đôi cánh ấy."
Tàu của ông thì hai mẹ con không ném. Mẹ chỉ phủi sạch vụn củi trên thành tàu rồi đi vào.
Gần trưa, gió bắt đầu giật tấm bạt còn buộc trên hiên, kéo lệch cả cù lao. Bell gỡ tấm bạt xuống, cuộn tròn lại, và buộc cả bó bằng cái nút trượt ông dạy cậu để buộc rơm, một vòng luồn qua, một đầu dây thò ra ngoài.
"Sao con không buộc chặt hẳn vào?" mẹ hỏi.
"Buộc thế này thì giật một cái là bung, khỏi phải gỡ."
Để mẹ tin, Bell giật thử đầu dây. Cả bó bạt bung ra một tiếng phựt, đập thẳng vào mặt cậu, trùm kín từ đầu xuống tới đầu gối.
Từ trong nôi, Seed bật ra một tiếng gì đó giống hệt tiếng cười. Mẹ cũng cười, lần thứ hai từ hôm bố đi. Bell chui ra, đẩy cái mũ phi công khỏi mắt, rồi cuộn bạt lại từ đầu, lần này đầu dây giật nằm gọn trong lòng bàn tay cậu.
Trưa, hai mẹ con ngồi bậc thềm ăn khoai nguội. Mây đã lùi khỏi bậc thấp nhất. Bell hé mẹt nhìn, mặt Sương vẫn nằm trên vạch đỏ đúng một ngón tay, rồi cậu đậy lại thật nhanh, như sợ nhìn lâu thì nó lại tụt.
Đầu giờ chiều, Bell nghe thấy tiếng sấm, dù trên đầu trời vẫn xanh.
Hai chóp đá đen đang nhô dần lên ở cuối dòng, trên mỗi chóp có một đám mây đen bé, đám bên trái chớp sáng, đám bên phải ì ầm đáp lại, như hai ông già cãi nhau từ hai đầu ngõ.
Bell không cần mở sổ cũng biết đó là Hai Ngọn Sấm.
Cậu ngồi xổm ở mép đất chờ. Đám bên phải vừa dứt một tràng sấm thì mặt mây quanh hai chóp đá nhăn lại, từng nếp dựng đứng lên như lưng con mèo vừa ngủ dậy, y hệt buổi sáng mây thở ở làng. Cậu đếm, một, hai, ba, và đúng tới ba thì những nếp mây xẹp xuống. Trên cột hiên, đuôi Cá Sọc hếch lên một thoáng rồi lại duỗi thẳng.
"Sấm dứt thì mây thở," Bell nói khẽ. "Ông viết đúng thật."
Rồi cậu nhìn thấy cái bè.
Một chiếc bè gỗ to chắn ngang khe giữa hai chóp đá. Ngay trước bè, ba đảo vườn bị giữ lại, đảo nào cũng bị một cái móc sắt bấu vào mép đất, dây nối về bè. Một đảo có giàn đậu, hai đảo kia xanh mướt rau cải. Vườn Đảo Trôi trong sổ của ông là đây.
Trên đảo gần nhất, một bác đàn ông cầm cuốc đứng cạnh luống cải, phía sau là một bác gái địu đứa bé trên lưng. Trên bè có ba gã đàn ông đang kéo một thúng rau lên.
"Thúng nữa mới thả!" một gã quát.
Bác cầm cuốc chỉ cái thúng dưới chân.
"Đã bảo thúng này là thúng cuối rồi!"
Gã kia nhấc cây sào có móc lên. Hắn đội một cái mũ dạ thủng chóp, tóc thò qua lỗ thủng như một nhúm cỏ khô.
"Thế thì nộp Sương."
Cù Lao Sẻ đang trôi thẳng vào cái bè. Mẹ bế Seed lùi vào sau cửa. Bell tìm một lối lách qua, nhưng bè chắn kín cả khe.
"Cù lao kia!" gã đội mũ quát sang. "Đưa đồ đây!"
Hắn quăng sào, móc ngay vào tay vịn hiên. Cả mỏm đất giật mạnh, trong nhà cái nồi va vào rổ kêu choang. Bell kéo ngược lại, nhưng cây sào không hề nhúc nhích.
Gã đội mũ nhe răng cười, để lộ một hạt rau mắc giữa hai răng cửa.
"Nhà cháu chỉ còn khoai nguội thôi," Bell nói.
"Thế thì tao lấy cả cù lao cũng được."
Bell nghĩ tới cái chum vá bằng xôi. Cậu nhìn những sợi dây căng từ bè sang ba mảnh vườn, rồi nhìn bó bạt dưới chân mình, và nhặt nó lên.
"Lấy cái này thay được không chú? Bạt tốt đấy, che được cả cái bè."
Gã đội mũ nheo mắt nhìn bó vải to, rồi gật.
"Ném sang!"
Bell bước thật chậm ra tay vịn. Lúc gã đội mũ cúi xuống gỡ sào, cậu quay sang phía bác cầm cuốc, chỉ vào cái móc sắt bấu vườn bác, rồi khẽ làm động tác nhấc lên. Bác nhìn cậu một lúc, rồi lặng lẽ đặt cuốc xuống, ngồi xổm cạnh cái móc.
"Mày ra hiệu gì đấy?" gã đội mũ quát.
"Cháu bảo bác ấy coi chừng rau đổ."
Bell luồn bó bạt vào đầu sào. Gã đội mũ kéo về, thả bịch bó vải xuống giữa bè, rồi buộc một góc bạt vào mạn cho khỏi bay. Hai gã kia xúm lại nắn thử, bàn nhau bán được mấy thúng rau. Chẳng gã nào để ý thấy đầu dây giật của cái nút trượt vẫn còn chạy qua mép bè, về tới bàn tay Bell.
Bell đứng im, mắt không rời đám mây đen bên phải.
Chớp lóe.
Sấm rền một tràng dài, rung cả mặt bè. Rồi sấm dứt, và mặt mây dưới bè bắt đầu nhăn lại, từng nếp dựng đứng lên.
Trên cột hiên, đuôi Cá Sọc hếch lên.
Kiểu thứ tư.
Hơi ấm từ dưới mây luồn vào tay áo Bell.
Bell giật dây.
Tấm bạt bung ra giữa bè như một con chim trắng khổng lồ vừa xoè cánh. Hơi mây thở từ dưới thúc vào bụng bạt, phồng căng lên, nhấc bổng cả một mạn bè khỏi mặt mây. Ba gã đàn ông chới với, cả ba cùng nhào tới ôm lấy tấm bạt. Cái bè xoay đi, dạt về phía ba mảnh vườn, và những sợi dây đang căng bỗng chùng võng xuống.
Bác cầm cuốc nhấc bổng cái móc khỏi mép đất. Bác gái ở đảo giàn đậu thấy vậy cũng cúi xuống làm theo.
Một, hai, ba. Đến tiếng đếm thứ ba, chiếc móc cuối cùng mới bật khỏi đất, bị ném ngược lên bè, rơi đánh cạch dưới chân ba gã. Mây xẹp xuống, nhưng cái bè vẫn xoay theo đà.
Tấm bạt hết gió, úp sập xuống, trùm kín cả ba gã từ đầu tới chân.
"Mũ của tao!" một giọng bị bịt trong vải kêu lên.
Cái mũ dạ thủng chóp lăn ra khỏi mép bạt, lăn một vòng rồi nằm ngửa trong thúng rau.
Bè đã xoay xéo, để hở một lối đi giữa hai chóp đá. Ba mảnh vườn nối đuôi nhau trôi qua khe, Cù Lao Sẻ theo sát phía sau. Lá đậu quệt qua tay Bell, mát lạnh, rồi những tiếng chửi trong tấm bạt lùi dần về phía sau.
Bell nhìn hai bàn tay mình. Đầu dây đã tuột mất từ lúc nào.
Cậu nhìn cột hiên trống trơn. Lấy gì làm buồm nữa?
Cậu đứng lặng rất lâu ở tay vịn, nhìn khe đá khép lại sau lưng.
Đảo giàn đậu trôi song song với Cù Lao Sẻ thêm một quãng. Bác cầm cuốc nhoài người qua mép vườn, chuyền sang một bó rau buộc lạt.
"Cầm lấy, cậu bé!"
Bell đỡ bằng cả hai tay, bó rau nặng tới mức cậu lảo đảo.
"Bác ơi, có chỗ nào vá được chum không ạ?"
"Thợ giỏi thì ở Đảo Chợ," bác cầm cuốc nói. "Nhưng tới Đảo Hát trước đã, họ có Sương, xin cập ở đấy mà nghỉ."
"Xin thế nào hả bác?"
Bác bắc hai tay lên miệng, gọi to cho cậu nghe rõ qua khoảng mây đang rộng dần.
"Phải hát! Nói thường thì họ không thả dây cho đâu!"
Một dải mây chen vào giữa hai mỏm đất. Bác vẫy tay, đứa bé trên lưng bác gái cũng vẫy theo dù chẳng biết vẫy ai. Bell vẫy lại bằng cả bó rau, rồi chạy vào nhà xem chum.
Miếng vải vẫn khô.
Cậu ngồi phịch xuống nền, tới lúc ấy hai tay mới bắt đầu run. Mẹ lật bàn tay cậu lên. Một cái dằm gỗ cắm ở gốc ngón cái, mẹ khều nó ra bằng móng tay. Bell rụt tay lại, rồi chìa ra.
"Còn cái nữa," cậu nói.
Mẹ cúi sát hơn. Tay còn lại của mẹ vẫn túm chặt vạt áo Bell, dù cậu đã ngồi sát bên mẹ rồi, và những ngón tay ấy chưa chịu mở ra. Bell đặt bàn tay mình lên tay mẹ.
Chiều hôm ấy, ở làng, con tàu sắt cập vào chỗ cái tời.
Lá cờ trên mũi tàu vẽ một bàn tay sắt nắm chặt một sợi xích. Người bước xuống đầu tiên là Irontooth, áo dài quá gối, và mỗi khi hắn mở miệng thì hai hàng răng sắt lại va vào nhau lách cách.
Người làng đã kéo ông lên khỏi sợi xích từ đêm bão. Giờ ông đứng trước cái tời, đầu trần, mái tóc trắng bết lại, một vạt khăn sọc rách lủng lẳng trên vai. Bàn tay ông đặt lên cái nút khoá tời, một vòng xuôi rồi một vòng ngược.
"Gỡ nút đi," Irontooth nói.
"Không," ông nói.
Một tên lính xắn tay áo bước tới, Irontooth giơ tay chặn lại.
"Gỡ sai một vòng là tuột xích, mất luôn cái ở đầu kia." Hắn cúi xuống nhìn cái nút, rồi nhìn ông. "Cuốn sổ đâu?"
Ông không đáp. Gió giật vạt khăn rách, ông nhét nó vào cổ áo.
Irontooth quay sang nhìn khoảng trời trống trơn, nơi hôm qua còn có một mỏm đất nhỏ nhất làng.
"Nhà lão bay mất, thì cuốn sổ hẳn cũng bay theo," hắn nói. "Phải không? Thằng cháu lão đang giữ nó. Cháu lão thì hẳn cũng được lão dạy."
Hắn quay lên tàu, để lại hai tên canh tời.
"Xuôi sông. Tìm cái cù lao ấy. Mang cả thằng bé lẫn cuốn sổ về cho Ông Chủ."
Khói đen phụt lên. Ông đứng cạnh cái nút cho tới khi mũi tàu sắt quay hẳn về phía tây, về phía thác, rồi khuất.
Ngoài Sông Gió, trời sẫm dần, Bell đang bẻ đôi một củ khoai nguội.
Mẹ nhận nửa nhỏ hơn. Bell đổi lại. Mẹ định nói gì đó thì Seed khóc ré lên, thế là cậu thắng. Khoai lạnh, dính cả lên hàm, Bell nhai thật chậm, nhớ nồi khoai nóng làm mờ cửa sổ mỗi sáng.
"Tối rồi đấy mẹ," cậu nói. "Con hỏi lại đây."
Mẹ giơ nửa củ khoai đang ăn lên, không nói gì. Bell bật cười, sặc một cái, vội lấy tay che miệng.
Phía trước vọng lại một tiếng ngân mảnh như tiếng muỗi, càng trôi tới càng đầy lên. Rồi trong ánh chiều, Bell thấy hàng trăm sợi dây căng từ một hòn đảo đầy mái nhà sang những cọc đá xa tít ngoài mây, sợi nào cũng rung trong gió, trầm bổng đuổi nhau như có ai đang gảy cả một cây đàn to bằng hòn đảo.
Bell mở sổ trên đầu gối. Bên hình Đảo Hát, ông chỉ vẽ đúng một cuộn dây, giờ thì cậu hiểu vì sao.
Mẹ ép lại mép xôi đã hơi phồng trên miếng vá. Bell bọc cuốn sổ, đặt lên chiếc ghế ông vẫn ngồi trong nhà, rồi ra đứng ở tay vịn hiên.
Bến của Đảo Hát ở ngay bên phải, đang tới gần, rồi bắt đầu lùi dần ra sau. Cù lao không còn bạt để lái vào.
Bell chụm hai tay trước miệng, gọi to:
"Cho cù lao cháu cập với ạ!"
Một người trên bến ngẩng lên nhìn. Không có sợi dây nào được thả xuống.
Bell nuốt nước bọt. Phải hát, bác cầm cuốc đã bảo thế. Cậu chẳng thuộc bài nào cho ra bài, chỉ thuộc cái điệu mẹ ngân lúc vá chum sáng nay. Cậu bịa lời theo điệu ấy, nghĩ tới đâu hát tới đó, to hết cỡ:
"Nhà cháu mất bếp rồi,
khoai nguội ăn từ trưa,
chum nứt vá bằng xôi,
thả dây cho cháu với!"
Chữ cuối vỡ ra thành một tiếng khàn. Bell đỏ bừng mặt, nhưng không lùi vào nhà.
Trong nhà, mẹ bế Seed lên, ngân tiếp đúng cái điệu ấy, khe khẽ, như hát đệm cho cậu.
Trên bến, người kia cúi xuống, nhấc lên một cuộn dây.
Bell vươn cả hai tay ra.
Đầu dây bay vút qua khoảng mây, rơi đánh bịch xuống đúng chỗ cái bếp cũ.
Rất xa phía sau, trên Sông Gió, một vệt khói đen vẫn đang lên, mỗi lúc một gần.